Thuần Chấn

Truyện của Trình Di: Hào Đầu là chủ làm nên quẻ Chấn, tức là kẻ đem lại

Bản nghĩa của Chu Hy: Hào này là chủ làm nên quẻ Chấn ở đầu cuộc sợ,

Lời bàn của Tiên nho: sự sợ; ở dưới quẻ là ở vào đầu cuộc sợ. Hay sự sợ đến, ở đầu cuộc sợ, nếu biết sợ hãi mà quanh co lo ngắm, ngơm ngớp vậy không dám yên đậu, thì sau ắt giữ được yên lành, cho nên sau mới cười nói khanh khách. cho nên lởi Chiêm của nó như thế.

Bản nghĩa của Chu Hy: Hào Sáu Năm cưỡi lên hào Chín Đầu là một hào

Lời bàn của Tiên nho: Truyện của Trinh Di. - Hào Sáu Hai ở giữa, được chỗ chính, là kẻ khéo ở cuộc sợ, mà cưỡi lên hào Chín Đầu là một hào cứng, hào Chín là chủ sự nhức, nó nhức động mà hăng lên, ai chống lại được? “Lệ” là mạnh là nguy, nó lại đã mạnh, thì ở vào chỗ nguy; “ức” là đồ đoán, “bối” là của mình có, “tê” là lên, “cửu lăng” là chỗ gò cao, “trục” là đi theo. Sự nhức kéo lại dữ dội, đoán chừng không thể đương nổi mà ắt phải mất cái của mình có, thì lên hẳn chỗ rất cao, để mà tránh nó. Chữ “Chín” là nói nhiều tầng là cao tột bậc, nhiều đến chín tầng, cũng như những chữ “chín trời”, “chín đất” vậy. “Chớ đuổi, bảy ngày được” là sao? Cái quý của hào Hai là đức trung chính, gặp khi nhức sợ kéo đến, tuy phải lượng thế nhún tránh, cũng nên giữ đức trung chính, chớ để mất đi. Đoán là ắt mất, cho nên tránh xa để tự giữ lấy, nó qua thì lại trở lại bình thường, ấy là không đuổi mà tự nhiên vẫn được. Đuổi là đi theo vật khác, đem mình đi theo vật khác, thế là mất sự tự chủ, cho nên răn rằng chớ đuổi. Ngôi quẻ có sáu, số bảy là lại bắt đầu, thì đã chót, việc đã thay đổi. Chẳng để mất cái sở thủ, tuy là một lúc không chống được nó kéo lại, nhưng thời qua, việc hết thời sẽ trở lại bình thường, cho nên nói rằng “bảy ngàỳ được”. cứng, cho nên nhằm khi sự nhức kéo lại, tự thấy nguy dữ, chữ “ức” chưa rõ nghĩa là gì. Lại nên mất hết của cải mà phải lên trên chín gò.. Nhưng nó mềm thuận trung chính, đủ để tự giữ, cho nên không tìm mà tự được. Hào này lời chiêm đủ ở trong Tượng, có điều Tượng ở “chín gò” “bảy ngày”, chưa rõ ra sao.

Truyện của Trình Di: Thom Thỏm là vẻ thần khí hoãn tan tự mất. Hào Ba

Bản nghĩa của Chu Hy: Thom thỏm là vẻ hoãn tan tự mất. Lấy chất Âm ở

Lời bàn của Tiên nho: lấy chất Âm ở ngôi Dương thế là bất chính. Ở chỗ bất chính, lúc bình thì không thể yên, huống chi ở lúc nhức sợ, vì vậy mà nó nhức sợ thom thỏm. Nếu nó nhân sự nhức sợ mà biết đi đi, bỏ chỗ bất chính để tới chỗ chính, thì có thể không có tội lỗi. ngôi Dương, đương thì nhức sợ mà ở vào chỗ bất chính, cho nên như thế. Kẻ xem nếu nhân sự lo sợ mà biết đi đi, để bỏ chỗ bất chính, thì có thể không tội.

Truyện của Trình Di: Hào Chín Tư đương thì nhức động, chẳng giữa

Bản nghĩa của Chu Hy: – Lấy chất cứng ở chỗ mềm, chẳng giữa, chẳng

Lời bàn của Tiên nho: chẳng chính, ở chỗ mềm là mất đạo cứng mạnh, đóng ngôi Tư là không có đức trung chính, hãm đắm giữa mấy hào Âm, là kẻ không thể tự mình phấn chấn, cho nên nói rằng: “bèn đắm”. “Đắm” là chìm đắm; lấy chất Dương bất chính, mà trên dưới đều hai hào Âm, thì sao khỏi đắm? “Bèn” là không còn có ý trở lại; ở chỗ nhức sợ thì không thể tự giữ, muốn chấn động thì không thể nhức nhổ, đạo nhức mất rồi, há lại sáng tỏ hanh thông được chăng? chính, lại bị hãm giữa hai hào Âm, là kẻ không thể tự mình phấn chấn vậy.

Truyện của Trình Di: Hàọ Năm mà động, đi lên thì nó vốn là chất mềm,

Bản nghĩa của Chu Hy: Lấy hào Sáu đóng ngôi Năm mà ở thì nhức,

Lời bàn của Tiên nho: không thể ở chỗ cùng tột cuộc động, đi xuống thì sẽ phạm vào kẻ cứng, thế là đi lại đều nguy. Đương ngôi vua, làm chủ cuộc động, tùy nghi ứng biến, cốt ở trung đạo mà thôi, cho nên phải đồ chừng không để mất cái “vẫn có” của nó. Cái “vẫn có” của nó tức là đức giữa, không mất đức giữa, tuy có nguy mà không đến hung. Hào Năm sở dĩ phải nguy, vì không phải Dương cương, lại không có kẻ giúp đỡ. Nếu là Dương cương có kẻ giúp đỡ, làm chủ cuộc động, thì có thể hanh. chẳng lúc nào mà không nguy. Vì nó được giữa, cho nên không mất gì, mà còn có thể có việc. Kẻ xem không mất đức giữa, thì tuy có nguy cũng chẳng mất gì.

Truyện của Trình Di: Xơ xác là dáng tan tác không còn. Ý nói chí khí của

Bản nghĩa của Chu Hy: – Lấy chất Âm mềm ở chỗ cùng cực cuộc nhức,

Lời bàn của Tiên nho: nó như thế. Hào Sáu lấy chất Âm mềm ở chỗ cùng cực cuộc nhức động, kinh sợ tệ quá, chí khí tan tác đi hết. Ngơ ngác là dáng không yên ổn; chí khí tan tác thì phải trông ngó quanh co. Lấy chất Âm mềm chẳng trung chính, ở chỗ cùng cực cuộc nhức động, cho nên hễ đi thì hung. Sự nhức sợ tới mình ấy là “chưng thửa mình”, “chẳng chưng thửa mình” nghĩa là chưa tới mình vậy. Láng giềng là chỗ gần với mình mình. Biết lo sợ trước khi nó chưa tới mình, thì không đến nỗi cùng cực, cho nên mới được không lỗi. Nếu như chưa đến cùng cực, mà còn có cách đổi được, thì hết thì nhức sẽ có thay đổi, kẻ mềm không thể bền giữ, cho nên sợ láng giềng răn bảo mà đổi đi. Dâu gia là người mình thân chỉ về kẻ cùng động. Có nói là có lời oán trách. Hào Sáu ở trên cuộc nhức, lúc trước làm đầu mọi kẻ nhức động, bây giờ lại sợ láng giềng răn bảo mà không dám, khác hẳn với mọi kẻ cùng ở cuộc nhức, cho nên “dâu gia có nói”. cho nên có Tượng: “xơ xác ngơ ngác”. Dùng kiểu đó mà đi thì hung hẳn rồi. Nhưng nếu trong khi sự nhức sợ chưa tới mình, mà biết lo hãi từ tỉnh, thì có thể không lỗi, song cũng không khỏi bị người dâu gia nói đến. Răn kẻ xem nên như thế vậy.