Sơn Địa Bác

Truyện của Trình Di: Âm đẽo Dương, từ dưới lên trên. Dùng giường làm

Bản nghĩa của Chu Hy: Sự đẽo gọt tự dưới nổi lên, làm đứt sự chính thì

Lời bàn của Tiên nho: tượng, là lấy cái nghĩa giường là chỗ của mình ở,dưới đẽo lên, dần dần đến mình. “Đẽo giường bằng chân” tức là đẽo cái chân giường. Sự đẽo gọt bắt đầu tự dưới, cho nên là “đẽo chân”. Khí Âm tự dưới tiến lên, dần dần tiêu mất sự trinh chính, tức là đạo hung. “Miệt” nghĩa là “không’,tức là tiêu mất chính đạo. Âm đẽo Dương, mềm biến cứng, ấy là công lấn ngay, tiểu nhân tiêu quân tử, đủ biết là hung. hung, cho nên lời Chiêm như thế. “Miệt” nghĩa là dứt.

Truyện của Trình Di: Bễ là cái để ngăn cách trên dưới, tức là gốc giường.

Bản nghĩa của Chu Hy: – Bễ là gốc giường. Tiến mà lên rồi.

Lời bàn của Tiên nho: Khí Âm dần dần tiến lên, đẽo đến cái bễ càng mất sự chính, hung càng tệ lắm!

Truyện của Trình Di: Giữa lúc Âm đẽo Dương mà hào Ba riêng mình ở

Bản nghĩa của Chu Hy: Các hào Âm đương đẽo hào Dương mà một mình

Lời bàn của Tiên nho: chỗ cứng, ứng kẻ cứng, khác với các hào Âm trên, dưới rối. Có bụng theo về đường chính, ở lúc đẽo gọt, là không có lỗi. Sự hành vi của hào Ba, có thể bảo là thiện vậy. minh ứng với hào Dương, bỏ bè đảng mà theo kẻ ngay, là cách không lỗi. Kẻ xem như thế, thì được không lỗi.

Truyện của Trình Di: Bắt đầu đẽo chân giường, dần dần đến da. Da là bề

Bản nghĩa của Chu Hy: Âm họa thiết đến thân, cho nên không nói “miệt

Lời bàn của Tiên nho: ngoài thân thể, tức là sắp diệt thân thể rồi, đủ biết là hung. Âm lớn đã thịnh, Dương hao đã lắm, cho nên không nói “chẳng trinh” nữa mà nói thẳng là hung. trinh” mà nói thẳng là hung.

Truyện của Trình Di: Đẽo đến ngôi vua, tức là đẽo đã cùng cực, đủ biết là

Bản nghĩa của Chu Hy: Cá là vật thuộc về Âm cung nhân là hạng đẹp trong

Lời bàn của Tiên nho: hung, cho nên không nói đến sự đẽo nữa, mà đặt nghĩa khác đề mở cái cửa thiên thiện[6] cho kẻ tiểu nhân. Hào Năm là chủ các hào Âm, cả là vật thuộc về Âm, cho nên dùng nó làm Tượng. Hào Năm có thể khiến các hào Âm thuận theo thứ tự như xâu cá vậy, lại được hào Dương ở trên yêu đương, như kẻ cung nhân, thì không sự gì không lợi. Cung nhân là người trong cung, tức bọn thê thiếp hầu hạ, ấy là dùng Âm mà nói và lấy cái nghĩa được yêu. Vì một hào Dương ở trên, các hào Âm có đạo thuận theo, cho nên phát ra nghĩa đó. loài Âm, mà bị chế, với loài Dương, hào Năm là chủ các hào Âm,nên đem loại mình chịu sự tiết chế của hào Dương, cho nên mới có Tượng ấy, mà kẻ xem như thế, thì không sự gì không lợi.

Truyện của Trình Di: Các phần Dương tiêu đẽo đã hết, một hào Chín Trên

Bản nghĩa của Chu Hy: Một hào Dương ở trên, bị đẽo chưa hết, mà lại

Lời bàn của Tiên nho: hãy còn, giống cái trái to lớn không bị ăn, sẽ thấy lại sinh. Nếu hào Chín Trên cũng biến thì thuần Âm. Nhưng mà khí Dương không lẻ hết được, biến ở trên thì sinh ở dưới, không có chỗ để có thể lọt một hơi thở. Thánh nhân phát mình lẽ đó, cho rõ khí Dương và đạo quân tử không thể mất được. Hoặc có người nói: Dương hết thì là quẻ thuần khôn, há có Dương nữa? Đáp rằng: Đem quẻ mà sánh với tháng, thì quẻ khôn nhằm vào tháng mười. Nói về sự tiên sinh của khí, thì Dương bị đẽo là quẻ khôn, Dương trở lại là quẻ phực, đó là khí Dương chưa từng hết, đẽo hết ở trên, thì lại sinh ra ở dưới, cho nên tháng mười gọi là tháng Dương, vì sợ người ta ngờ là không có khí Dương. Khí Âm cũng vậy, thánh nhân không nói đó thôi. Trong lúc Âm đạo cực thịnh, đủ biết là loạn, loạn cực tự nhiên phải nghĩ đến trị, cho nên lòng người muốn được chở đấng quân tử, ấy là “đấng quân tử được xe”. Lý đã như thế, ở quẻ cũng là một hào Âm cùng tôn hào Dương, là Tượng “cùng chờ”,kẻ tiểu nhân đẽo nhà “nghĩa là kẻ tiểu nhân gặp lúc sự đẽo đã cực, thì sẽ đẽo đến cả nhà, không có chỗ nào dung thân. Nhà là lấy về tượng “ở trên”. sinh được, đấng quân tử ở trên, thì được mọi hào Âm cùng chở. Kẻ tiểu nhân ở vào cảnh đó, thì bị đẽo cùng cực ở trên, tự nhiên mất chỗ tre trùm, mà không có Tượng “trái lớn”, “được xe”. Lấy Tượng đã rõ, mà sự xem của đấng quân tử và kẻ tiểu nhân cũng không giống nhau, lòng đấng thánh nhân càng có thể thấy.