Tổng quan
Ý chính của quẻ
Quẻ Sơn Trạch Tổn gợi một hoàn cảnh trong đó bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn. Đây là bản diễn ý hiện đại để hỗ trợ quan sát tình thế, không phải lời dự đoán cố định.
Diễn ý quái từ
Điều cần quan sát
Trọng tâm của Sơn Trạch Tổn là bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn. Điều có lợi là nhận đúng thời, đúng vị trí và điều chỉnh hành động theo hoàn cảnh thực tế.
Tượng: Núi ở trên Đầm, hồ: hình tượng nhắc người xem kết hợp phẩm chất “dừng lại, giới hạn” với “vui vẻ, trao đổi”.
Sáu vị trí · đọc từ dưới lên
Diễn ý các hào
Đây là lúc khởi đầu: quan sát nền móng trước khi tăng tốc.
Trong chủ đề “bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn”, hào 1 là vị trí dương — thiên về chủ động và biểu lộ. Nó thuộc nội quái, nên trước hết phản ánh nền tảng và nội lực.
Vị trí thứ hai nhấn mạnh sự đúng mực, hợp tác và khả năng đáp ứng.
Trong chủ đề “bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn”, hào 2 là vị trí dương — thiên về chủ động và biểu lộ. Nó thuộc nội quái, nên trước hết phản ánh nền tảng và nội lực.
Vị trí thứ ba nằm ở ngưỡng chuyển: cần kiểm tra động cơ và rủi ro.
Trong chủ đề “bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn”, hào 3 là vị trí âm — thiên về tiếp nhận và điều chỉnh. Nó thuộc nội quái, nên trước hết phản ánh nền tảng và nội lực.
Vị trí thứ tư đã bước sang phạm vi bên ngoài: tiến gần trách nhiệm lớn hơn.
Trong chủ đề “bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn”, hào 4 là vị trí âm — thiên về tiếp nhận và điều chỉnh. Nó thuộc ngoại quái, nên phản ánh cách tình thế biểu hiện ra quan hệ và hành động bên ngoài.
Vị trí thứ năm nói về năng lực dẫn dắt và giữ trung tâm.
Trong chủ đề “bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn”, hào 5 là vị trí âm — thiên về tiếp nhận và điều chỉnh. Nó thuộc ngoại quái, nên phản ánh cách tình thế biểu hiện ra quan hệ và hành động bên ngoài.
Vị trí trên cùng báo hiệu trạng thái đã đi tới cực điểm và sắp đổi.
Trong chủ đề “bớt phần thấp để bồi phần cần thiết hơn”, hào 6 là vị trí dương — thiên về chủ động và biểu lộ. Nó thuộc ngoại quái, nên phản ánh cách tình thế biểu hiện ra quan hệ và hành động bên ngoài.
Hệ từ truyện liên quan
Kinh Dịch dẫn gì về quẻ này
Hệ từ dẫn lời hào của quẻ Tổn: ba người đi thì bớt một, một người đi thì được bạn. Bớt chỗ thừa để chọn chỗ hợp — tổn là để cho tinh gọn, cho đủ.
Hệ từ Hạ truyện · chương 5
Hệ từ xếp Tổn là sự tu sửa đức: biết giảm đúng chỗ là cách rèn mình. Quẻ Tổn nhắc bớt điều thừa, bồi điều cần, chứ không phải hy sinh mù quáng.
Hệ từ Hạ truyện · chương 7
Tổn dùng để tránh xa tai họa: chủ động bớt trước khi bị ép bớt. Hệ từ nhắc người biết xả bớt đúng lúc sẽ khỏi rơi vào cảnh mất mát lớn.
Hệ từ Hạ truyện · chương 7
- 繫辭上 — Xi Ci I (Hệ từ Thượng truyện)Văn bản cổ, Chinese Text Project, Cổ đại; bản số hóa hiện hành
- 繫辭下 — Xi Ci II (Hệ từ Hạ truyện)Văn bản cổ, Chinese Text Project, Cổ đại; bản số hóa hiện hành